Ter nagedachtenis aan de gruwelen die zich nu vijfenzeventig jaar geleden tijdens WOII voltrokken, etaleert elke Nederlandse gemeente waar joden, zigeuners en lhbtiq’ers zijn gedeporteerd een tijdelijk monument. Zo ook Woerden. Aan de hand van een officiële openingsceremonie, geleidt door burgemeester Victor Molkenboer.

Vlak voordat het tijdelijke herdenkingsmonument wordt onthuld hebben al enkele tientallen Woerdenaren zich in een halve cirkel aan de Prins Bernhardlaan verzameld. Er wordt weinig met elkaar gesproken, zeker voor een groep mensen van dit formaat. Een man speelt neerslachtige accordeonmuziek zoals de rondreizende zigeuners dat voor de oorlog deden. Later vertelt burgemeester Molkenboer dat dit een hommage is aan Lily Franz, een Pools-Woerdense zigeunervrouw die postuum het middelpunt van de avond is.

Om klokslag half acht begint de ceremoniemeester met zijn speech. Hij vat samen hoe de komende minuten er zullen gaan uitzien en benadrukt het gebeuren kort, maar zeker ook krachtig te willen houden. Het monument bestaat uit een hoopje van 500 stenen. Deze zullen een ‘levenslicht’ gaan uitstralen van 24 januari tot en met 3 februari. Elke steen staat symbool voor een weggevoerd Joods persoon of andere etnische minderheid. Eerst is het de beurt aan burgemeester Molkenboer om het verhaal van Lily Franz te vertellen en daarna zullen Lily’s nabestaanden het licht van het kunstwerk ontsteken.

Het is duidelijk dat de gemeente veel tijd en energie heeft gestoken in het eervol inrichten van dit moment en trots is op de aandacht die ze besteden aan hun historie. Zo is er zelfs een doventolk ingezet, zodat niemand het verhaal hoeft te missen. Victor Molkenboer leest plechtig het Woerdense oorlogsverhaal voor, over de hongerwinter en het einde van het Derde Rijk. Hij verweeft het grote verhaal met dat van Lily, hoe zij de oorlog kon overleven en welke rol zij daarna heeft gespeeld in het veroordelen van nazibeulen. Er is in Duitsland een straat naar vernoemd en in Zigeunerkringen wordt zij als verzetsheld erkend. Haar bijdrage aan de vergelding voor wat de Roma en Sinti is aangedaan was groot en invloedrijk.   Vanavond zou de in Woerden overleden vrouw jarig zijn geweest, vandaar dat deze datum is uitgekozen.

De burgemeester sluit het verhaal af met een citaat van de koning: ‘Dit nooit meer.’ Het publiek knikt bevestigend. Met bossen bloemen in de hand stapt de familie Franz naar voren om het licht in de hoop stenen te activeren. Het nieuwe tijdelijke herdenkingskunstwerk is pal voor het bestaande, vaste Jodenmonument geïnstalleerd. Zo heeft de gemeente één centraal punt waar Woerdenaren in alle rust kunnen herdenken.

Twee minuten stilte volgen. Het is erg koud, maar niemand rilt of bibbert. Plots wordt de stilte onderbroken door een gezamenlijk applaus. De ceremoniemeester sluit de avond af met een hoopvolle slagzin: ‘Vanavond aanbidden wij geen as, maar geven wij het vuur door aan de volgende generatie.’